Làm việc từ xa là cơ hội lớn cho các thị trấn nhỏ thời đại dịch?

  • Raphael Tsavkko Garcia
  • BBC Worlklife
Getty Images

Nguồn hình ảnh, Getty Images

Leonardo de Azevedo quyết định chuyển đến nông thôn cùng vợ và hai con nhỏ vào tháng Năm.

Cả gia đình ở lại một vùng quê, Lumiar, gần thành phố Nova Friburgo, cách Rio de Janeiro của Brazil, nơi Azevedo làm việc trong văn phòng công tố viên, khoảng 150km. Mục đích là để sống gần hơn với thiên nhiên, cho phép bọn trẻ tự do hơn và tìm kiếm sự an toàn hơn trước đại dịch.

Nhưng khu vực này không có internet băng thông rộng, khiến anh phải lệ thuộc vào Internet di động vốn có tốc độ và dữ liệu giới hạn.

Và khi con trai anh bị tai nạn và phải đi cấp cứu, "chúng tôi phát hiện ra rằng ở Nova Friburgo không nơi nào chấp nhận bảo hiểm y tế của chúng tôi"; họ buộc phải quay lại Rio de Janeiro để điều trị.

Azevedo biết rằng cơ sở hạ tầng của một thành phố nhỏ hơn sẽ không thể sánh được với Rio de Janeiro, nhưng gia đình anh lúc đó đang 'muốn điên' khi bị tù túng trong một căn hộ suốt đại dịch.

Gia đình anh quyết định rằng dù có thách thức nhưng chuyển chỗ ở cũng đáng; sau khi xác định được 'nơi để đến', họ chất đầy thực phẩm lên xe và thực hiện bước nhảy vọt.

Không phải chỉ mình họ mới làm vậy. Trên toàn thế giới đã có những tin tức về việc người dân chuyển từ các thành phố lớn đến các thị trấn nhỏ hơn khi mà dịch Covid-19 khiến làm việc từ xa trở nên bình thường.

Hầu hết sự chú ý đều tập trung vào Mỹ hoặc Châu Âu, nơi các thành phố nhỏ nhìn chung có đủ cơ sở vật chất để chào đón những cư dân mới và cho phép họ làm việc trong khi tận hưởng môi trường tốt hơn.

Nguồn hình ảnh, Leonardo de Azevedo

Chụp lại hình ảnh,

Leonardo de Azevedo quyết định chuyển đến nông thôn cùng vợ và hai con nhỏ vào tháng Năm

Nhưng ở Brazil và các nước đang phát triển khác, thực tế là việc chuyển chỗ ở như vậy còn lâu mới là sự chuyển đổi đơn giản sang cuộc sống dễ dàng hơn. Các thành phố nhỏ thường thiếu cơ sở hạ tầng cơ bản để đáp ứng cho những người mới đến, khiến việc thích nghi trở nên phức tạp.

Xu hướng toàn cầu?

Do thay đổi diễn ra nhanh chóng như thế, còn quá sớm để xác định mức độ chính xác việc người có trình độ sẽ di cư ra khỏi các thành phố lớn đến đâu.

Nhưng có bằng chứng cho thấy nhiều người muốn làm vậy: chẳng hạn, hồi tháng Tám, 50% trong số 7.000 người trưởng thành được khảo sát ở Nhật Bản cho biết họ không muốn sống ở Tokyo sau đại dịch.

Tại Mỹ, 50% trong số hơn 2.000 người trưởng thành đi làm được hỏi ý kiến cho biết họ sẽ cân nhắc chuyển đến một nơi mà họ phải mất từ 45 phút trở lên để đi làm.

Thật ra, nghiên cứu Tạo việc làm và Phát triển Kinh tế Địa phương hai năm một lần của OECD được công bố hồi tháng Tám dự đoán rằng quá trình đô thị hóa có thể đi vào ngưng trệ, vì "việc tăng cường sử dụng biện pháp làm việc từ xa trong tương lai có thể làm chậm lại hoặc thậm chí bắt đầu làm giảm mức độ tập trung đông đúc nơi đô thị".

Nhưng ở các nước đang phát triển, các nguồn lực tốt nhất lại thường tập trung ở các thành phố lớn, khiến các thị trấn nhỏ hơn thiếu thốn cơ sở vật chất, không đủ đáp ứng nếu những người làm việc từ xa đổ về.

"Vấn đề chính chắc chắn là cơ sở hạ tầng, và điều này cũng có nghĩa là vấn đề nằm ở các yếu tố bên ngoài độ tin cậy và tốc độ internet. Tôi cũng nhìn nhận ra vấn đề ở các điểm mức độ an toàn, sự lưu động, nhà ở, giáo dục, y tế," bà Werner Eichhorst, giáo sư tại Viện Kinh tế Lao động của Đức, vốn nghiên cứu tương lai việc làm, nói.

Ở Brazil, hiện đang có sự chuyển dịch rõ ràng sang làm việc tại nhà của chủ yếu là người có trình độ có tư tưởng cấp tiến và nhân viên của các công ty lớn, theo Ana Carla Fonseca, Giám đốc Điều hành của Garimpo de Soluções, công ty tư vấn chuyên phát triển và kinh tế sáng tạo.

Khó mà ước tính con số vì xu hướng này rất mới mẻ, nhưng đó là một hiện tượng do nghề nghiệp và nói chung là trình độ kinh tế xã hội cao dẫn dắt.

Việc này tiếp thêm cho xu hướng người dân chuyển về vùng quê vốn đã tồn tại, Daniela Libório, luật sư và giáo sư tại Đại học Giáo hoàng Công giáo São Paulo, nơi bà điều phối Nhóm Nghiên cứu Môi trường Đô thị, giải thích.

Sự di cư này đã trở nên rõ ràng và nhất quán hơn kể từ đại dịch, bà nói: "Đó là xu hướng và không thể đảo ngược."

Thật ra, cả Fonseca và Libório đều đang tự mình có bước nhảy vọt khi rời bỏ São Paulo để đi đến các thành phố nhỏ hơn nằm trong vòng 100km cách thủ phủ bang.

Libório cho biết cô cảm thấy khó tìm được nhà vì thị trường nhà đất trên khắp khu vực đang được những người muốn rời khỏi các thành phố lớn mua hay thuê nhanh chóng.

Nhiều rào cản

Tuy nhiên, những thành phố nhỏ có thể chưa sẵn sàng tiếp nhận cư dân mới. Ông Arthur Whitacker, giáo sư tại Đại học Bang São Paulo (UNESP), giải thích rằng trong khi người lao động chuyển đến các thành phố nhỏ của Brazil kể từ những năm 1990, "không hề có sự cải thiện về cơ sở hạ tầng, thiết bị và dịch vụ công cộng ở hầu hết các thành phố tiếp nhận di cư kiểu này".

Một nhu cầu cốt lõi để làm việc từ xa là internet đáng tin cậy và thậm chí các thành phố lớn của Brazil cũng đối mặt với các vấn đề về tốc độ thấp, chậm và kết nối không đáng tin tưởng (mà còn mắc nữa).

Mặc dù một số thành phố nhỏ - đặc biệt là ở bang São Paulo và ở một số bang đông bắc - đã đạt được kết nối tốt vì các công ty khởi nghiệp nhỏ đã đưa vào sử dụng cáp quang, nhưng còn nhiều việc cần phải làm ở các vùng quê và những nơi xa trung tâm hơn, theo dữ liệu của CETIC (Trung tâm Khu vực về Phát triển Xã hội Thông tin).

"Ở nơi tôi ở trong những tháng này, internet không hoạt động tốt, không ổn định, lưu lượng dữ liệu thấp và chủ yếu lệ thuộc các vấn đề tự nhiên. Nếu có bão lớn, internet sẽ ngừng hoạt động và đôi khi phải mất hàng giờ mới trở lại như cũ," Libório cho biết.

Giao thông giữa các thành phố lớn và thị trấn nhỏ còn lâu mới đạt mức lý tưởng - và đây có thể là vấn đề cho những nhân viên thỉnh thoảng cần phải đi đến trụ sở công ty ở thành phố.

"Chuyển đến thị trấn nhỏ có nghĩa là bạn cần phải có ô tô, điều mà ở các thành phố lớn chúng tôi đang suy nghĩ lại, vì vậy tôi tin rằng di chuyển là một vấn đề rất nghiêm trọng," Libório nói.

Nguồn hình ảnh, Getty Images

Chụp lại hình ảnh,

Các khu dân cư sống thành từng cụm có cổng an ninh là mô hình khá phổ biến ở Brazil, và chúng khiến cho cơ sở hạ tầng dễ trở nên quá tải

Kế đó chính là vấn đề nhà ở.

Ở Brazil có một nền văn hóa cộng đồng được bảo vệ mạnh mẽ: đó là những khu vực cách biệt với an ninh tốt và các tiện ích nội khu như cửa hàng tạp hóa, phòng tập thể hình và tiệm tóc giúp cư dân bên trong cách biệt với môi trường bên ngoài.

Tuy nhiên, có những vấn đề về tác động của những khu phức hợp này đối với các thành phố nơi chúng tọa lạc. "Đó là gánh nặng lớn về nhu cầu hạ tầng đối với các thành phố, nhất là những thành phố nhỏ," Fonseca cho biết.

Đó là những công trình lớn vốn thường phụ thuộc vào những thứ như hệ thống xử lý nước, đường cống hoặc thậm chí là mạng lưới điện vốn không được thiết kế để đáp ứng nhu cầu tại chỗ cao như vậy.

Ở nhiều thành phố nhỏ, Libório lưu ý, "lưới điện có chất lượng kém và kết quả là bằng cách này hay cách khác gây trở ngại cho truy cập từ xa hoặc vào internet".

Hơn nữa, dòng cư dân mới nói chung có xu hướng gây áp lực lên các dịch vụ công như giáo dục và y tế mà các thành phố nhỏ đang phải vật lộn để giảm bớt - bằng chứng là khó khăn của Azevedo để tìm kiếm một bệnh viện điều trị cho con trai.

Chỗ được, chỗ mất

Thông thường, khi những nhân viên làm việc từ xa có thu nhập cao chuyển đến các khu vực kém phát triển hơn, nó có tác động đáng kể về kinh tế và văn hóa - điều này đặc biệt đúng ở các nước đang phát triển.

"Những kinh nghiệm trước đây với dân du mục kỹ thuật số ở một số nơi ở Đông Nam Á và người nước ngoài nói chung trên toàn cầu cho thấy lối sống cách biệt của kiều dân, kiểu khép kín, chi phí cao hơn thì tạo ra thu nhập cho nền kinh tế sở tại, nhưng cũng làm tăng giá cả - nhất là giá nhà," ông Eichhorst thuộc Viện Kinh tế Lao động cho biết.

Một điểm khác biệt là ở các nước đang phát triển không có mấy các vùng ngoại ô giàu, điều "phổ biến ở Mỹ nhưng không quá đại trà ở Brazil", Diana Moreira, giáo sư kinh tế tại Đại học California, Davis, cho biết.

"Điều này có nghĩa là việc di cư này có thể chỉ là tạm thời, vì cơ sở hạ tầng ở những nơi đó thường không có những dịch vụ như internet, hệ thống thoát nước kém và thiếu trường học tốt để chuyển đến ở lâu dài."

Nhiều nhân viên chuyển ra khỏi các thành phố lớn của Brazil chọn những nơi đã có sẵn một số cơ sở hạ tầng, tuy nhiên, điều mà Maria Encarnação Sposito, giáo sư tại UNESP, nói có thể dẫn đến 'thành phố được' và 'thành phố mất'.

Ở những chỗ có cải thiện, "cải thiện xảy ra có chọn lọc; những khu vực có cơ sở vật chất tốt lại càng trở nên tốt hơn và các nơi khác của thành phố vẫn bị thiếu thốn", bà nói.

Eichhorst nhấn mạnh rằng chúng ta vẫn mới hiểu thay đổi này trong giai đoạn đầu và còn quá sớm để biết nó sẽ diễn ra thế nào. Tuy nhiên, có rất nhiều bằng chứng cho thấy mọi người muốn chuyển đi nếu có thể.

Đối với Kaue Chinelatto, một nhân viên ngành ngân hàng đã cùng gia đình chuyển đến một khu phức hợp nhà ở với các tiện nghi giải trí ở Boituva, cách São Paulo khoảng 100km, những thách thức của môi trường mới không đủ làm anh nản lòng.

Giống như Azevedo, anh mong đợi ít cơ sở vật chất và dịch vụ hơn so với những gì anh từng có ở São Paulo.

Kết nối internet của anh kém hơn và khó tìm được siêu thị có cùng chủng loại sản phẩm như ở thủ đô.

Nhưng anh nói hiện anh đang sống trong một môi trường trong lành hơn, trong một ngôi nhà lớn hơn, ở một khu vực có chi phí sinh hoạt thấp hơn nhiều - và anh cho biết một số dịch vụ tại chỗ đang thích ứng với những cư dân mới.

"Các dịch vụ giao hàng của thành phố đang điều chỉnh nhanh chóng," anh lưu ý.

Bài tiếng Anh đã đăng trên BBC WorkLife.